Asmerkez’in As’ı Fahir Bey’den keyifli bir sektör analizi…

Durgunluk, işsizlik, terör, siyasi seçim, sigara yasağı derken, nasıl da geçiverdi krizle dolu şu iki koca yıl…

Ekonomik durgunluğun etkilerini perakende sektöründe iyiden iyiye hissettiğimiz uzun bir dönemi geride bıraktık. Yürünmüş yollar, olumsuz koşulların tamamen sona erdiğini göstermiyor elbette. Yine de “Her kriz bitmeye mahkumdur” diye düşünüp, -tükenen her günü, krizden çıkış tünelinde atılmış bir adım kabul ederek- umut saçıyoruz etrafımıza…

Ekonomik durgunluğun bana göre ikinci yıldönümünde, sektöre biraz mizah penceresinden bakıp, ironik bir değerlendirme yapmak istedim. Buyurun… Bakalım, bana ne kadar hak vereceksiniz?

Biraz nostalji hiç fena olmaz
Yıl: 2006. Perakende sektöründe yüzlerin güldüğü, morallerin yüksek olduğu, yeni alışveriş merkezlerinin tüketiciyle buluştuğu, sektörel sohbetlerin kahkahalarla bölündüğü günler…

Perakendecinin durumu: Cirolardan fazlasıyla memnun. Kârlılığı tepe noktada. Yeni açılacak AVM’lerin peşinde koşuyor. Kiralama danışmanlarının kapısını aşındırıyor…
Yatırımcıdan en iyi mağazayı “koparmak” için hatırı sayılır devlet adamlarını, bürokratları devreye sokuyor. Rakipleri atlatmak için türlü oyunlar oynuyor. Abartılı kira fiyatlarını ise görmezden geliyor…

Şöyle replikler geçiyor aralarında,

Kiralama Yöneticisi (KY): Valla abi, öyle diyorsun ama kimler talip o AVM’ye bir bilsen…

Meşhur Perakendeci (MP): Tamam be kardeşim, neyse kirası fazlasını veririz. Adam memleketin en güzel yerine AVM kondurmuş, dışında mı kalalım?

KY: İş, kirayla bitmiyor ki… Neredeyse yarısı kadar genel gideri var.

MP: Fark etmez… Genel gideri olacak tabii. Onca güvenlik görevlisi, temizlik personeli, ısıtma, soğutma, aydınlatma… Bunlar bedava değil. O paralar az bile…

KY: Reklam-organizasyon hizmetleri için de ciddi bir bedel istiyorlar.

MP: Güzel kardeşim, isteyecekler tabii. Araba veriyor, ev veriyor, reklam yapıyor. Kimin için? Bizim için…

KY: 6 aylık kirayı peşin ödüyorsun, unutma…

MP: Adam o kadar yatırım yapmış, 6 ay peşinat çok mu?!

KY: Bir de depozitosu var, hatırlatırım…

MP: Verdim gitti!

KY: Tamam o zaman… Gerçi Feyzullah Abi bu işe çok bozulacak ama ne yapalım, mağaza senin artık.

MP: Her AVM’nin en güzel mağazasına o girecek değil ya… Sen ver hesap numaranı, ben yatırayım kaporanı. Ne olur ne olmaz…

Kriz fani, dostluk baki

Yıl: 2009. Ekonomik krizin herkesi canından bezdirdiği, morallerin bozulduğu, kimsenin yüzünün gülmediği, AVM sayısının yine de çoğaldığı, iyi yönetilemeyen AVM’lerin kiracı kaybettiği günler…

Perakendecinin durumu: Ciroları düşük. Kârlılığı ayaklar altında. Verimsiz mağazalarını kapatıyor. AVM yönetimleri ve kiralama danışmanları peşinden koşuyor. İpler onun elinde artık. İstediği koşulları kabul ettiriyor. Hatta biraz da abartıyor!

Şöyle replikler geçiyor aralarında,

Kiralama Yöneticisi (KY): Abi, insaf! Bu kadar da olmaz!

Meşhur Perakendeci (MP): Valla sen bilirsin, güzel kardeşim. İki aydır peşimden koşan sensin.

KY: Yok abi, ben böyle bir projeden mahrum kalma istedim, ondan… Adam, memleketin en güzel yerine AVM konduruyor!

MP: Sağol, eksik olma ama onlardan çok var artık. İşine gelirse…

KY: Tamam da “1 yıl kira vermem” ne demek?!

MP: 1 yıl kira vermem, git vereni bul, demek! Varsa tabii!

KY: Zaten ciro kirası veriyorsun…

MP: Tamam işte, çok adil. Ne kadar kazanırsam, o kadar veriyorum.

KY: Peki, genel gider?

MP: Verdik ya!

KY: O ödediğin, haftalık maliyeti karşılamaz!

MP: Karşılar, karşılar, biraz tasarruf yapsınlar. Ne o, saray mı işletiyorlar?

KY: Ya reklam-organizasyon gideri?

MP: Pes yani, reklam parasını da mı ben ödeyeceğim? Asıl reklam, benim orada mağaza açmam değil mi? Onlar bana para ödesin! Bak, istiyorsan vazgeç benden, Feyzullah’la bir daha görüş…

KY: Yok abi, dediğin gibi olsun, tamam.

MP: Peki o zaman, hayırlı olsun. Üstleneceğiniz dekorasyon maliyetini, mimarım yarın bildirir sana.

Belki “Biraz abartmışsın”, belki de “Eksik bile yazmışsın” diyeceksiniz. İnkar edemeyeceğimiz bir gerçek var ki, ibre kimin tarafını gösteriyorsa ipler onun elinde. Ve maalesef, ipi eline alan, bunu sonuna kadar kendi çıkarları için kullanıyor. İbrenin bir gün tekrar yön değiştirebileceğini bile bile…

Birbirimize duyduğumuz sevgi, saygı ve anlayışın daim olması, krizlerin ise ancak birlik-beraberlikle aşılabileceği inancının yitirilmemesi dileğiyle…

http://perakende.org/haber.php?hid=1253780002

Paylaş

Kendinizi sakinleştirip gevşetmeniz için uyulması gerekli on adım aşağıda belirtilmektedir.
Bu adımları uygularsanız, işlerinizi yorulup gerginleşmeden ve daha kolay yapabilirsiniz:

1- Dünyayı omuzlarında taşıyacak bir güce sahip olmadığınızı unutmayın. Fazla gergin olmayın. İşleri çok hızlı yapacağım diye tedirgin olup strese girmeyin.

2- İşinizi sevin. İşinizi severseniz, çalışmak sizin için bir eziyet değil, zevk haline gelir.

3- Yapacağınız işleri önceden planlayın ve uygulayın, o planın dışına çıkmayın.

4- Bütün işleri aynı anda yapmaya kalkmayın.

5- Düşünce tarzınızı değiştirin. Bir işin kolay olduğunu düşünürseniz, o işi gerçekten kolayca yapabilir ve artık zor gelmediğini görürsünüz.

6- İşinizi iyi öğrenin ve ustalaşın. “Bilgi güç demektir.”

7- Gevşeme egzersizleri yapın. Böylece hiçbir zaman gergin olmazsınız. Gevşemiş olduğunuz için de sizde bulunan güç rahatlıkla ortaya çıkar ve işinizi yorulmadan yapabilirsiniz.

8- “Bugünün işini yarına bırakmayın.” Devamlı yarına ertelenerek üst üste yığılan işler yorulmanıza ve strese girmenize neden olur. İşinizi aksatmayın, daima zamanında yapın.

9- İşinizle ilgili olarak Allaha dua edin.

10- Devamlı size yardımcı olan bir Allah’ın varlığını unutmayın.

Norman Vincent Peale

Paylaş

‘İşadamı tanınmak için AVM yatırımı yapıyor’
‘Kiracılar ayrı bir ırk, anlamak mümkün değil’
02.07.2009 / SABAH – Ekonomi

Jones Lang Lasalle Türkiye Direktörü Ercüment Alptekin, “Bazı işadamları sırf isim yapmak ve statü için AVM yatırımı yapıyor. Cem Boyner’in hatırını sorması işadamına haz veriyor” dedi.

İşadamlarının gözde yatırım alanı olmaya devam eden alışveriş merkezleri (AVM) Türkiye genelinde 218′e ulaştı. Birçok AVM yatırımcısının yaptığı yatırımdan dolayı pişman olduğunu ancak olası bir toparlanma durumunda yeniden AVM yatırımı yapmak istediklerini dile getiren Jones Lang Lasalle Türkiye Alışveriş Merkezi Yönetim Direktörü Ercüment Alptekin, “Birçok işadamı AVM yatırımını isim yapmak ya da statü kazanmak için yapıyor” dedi. Özellikle Anadolu’da bu durumun yatırımcılar arasında husumete neden olduğunu dile getiren Alptekin şöyle konuştu: “AVM yatırımı popülarite sağlıyor ve bundan hoşlanan işadamları var. Adı sanı olmayan adamlara Cem Boyner’in gelip selam vermesi, hatrını sorması ya da karşılıklı oturup iş konuşmak ciddi bir haz veriyor. O yüzden iş başarılı olmasa da yatırımcı bu alana yatırım yapmaktan vazgeçmiyor.”

İKİSİ BİR ARADA AVM
Yeni moda AVM yatırımının outlet’ler olduğunu ancak sonradan outlet’e dönüştürülen AVM’lere anlam veremediğini belirten Alptekin, “Hem markalarda hem de yatırımcıda ‘outlet olursa hayatımız kurtulur mantığı’ var. A gelir grubuna hitap eden AVM’ler kriz nedeniyle B ve C’yi kapmak için bu yola giriyorlar. Halbuki Ferrari’den Doğan çıkarmak yerine Ferrari’nin bir üst modelini nasıl üretiriz ona bakmaları lazım. Herkes birbirinin aynı. Yakında farklılaşmak adına ikisi birarada AVM’ler gelirse şaşırmayın” diye konuştu.

BU ISRAR NİYE?
Beylikdüzü ve Bahçeşehir bölgelerine AVM yatırımı yapmak için ısrarcı olan yatırımcıların olduğunu vurgulayan Alptekin, “O bölgede insanlar şehir merkezlerine kaçarken AVM yatırımı yapmak için ısrar etmelerini anlamıyorum. 2 AVM’yi kaldırabilecek bir bölgeye 6 AVM yaparsan çok farklı olmadığı sürece başarısızlıkla sonuçlanır” dedi. Bu dönemde Doğu ve Güneydoğu Avrupa ile yönetim işbirliklerine hazır olmak gerektiğini vurgulayan Alptekin, “Bu şekilde Türk markalarını yurtdışındaki AVM’lere taşıyabileceğiz” dedi.

‘Kiracılar ayrı bir ırk, anlamak mümkün değil’

AVM kiracılarını yeryüzündeki dördüncü ırk olarak nitelendiren Alptekin, “İnsanlar, hayvanlar, bitkiler ve AVM kiracıları. Kiramı ödeyemiyorum kiramı sil ya da düşür diyor ardından da ‘abi yandaki dükkan boşsa bana kiraya ver’ diyor. Ben bu çelişkiyi çözemedim” diye veryansın ediyor Alptekin. Kiracı – AVM yönetimi arasındaki kira sürtüşmelerinin, mağazalar istedikleri ciroları yapana kadar devam edeceğini ifade eden Alptekin, “Tüketicinin cebindeki paranın değeri arttı. Vakko, Beymen gibi markalar yerine Defacto, LCWaikiki gibi markaların ön plana çıktı. Firmaların bu değişimi doğru yorumlayıp maliyeti azaltmaya değil satışı artırmaya yönelik stratejiler uygulamaları gerekiyor” dedi

Paylaş

” Büyük bir şirketin sahibi şirkette işler çok iyi gittiği halde  Genel Müdürüne çok para verdiğini düşünmektedir. Sonunda genel müdürünü takip ettirip, bu parayı gerçekten hak edip etmediğini anlamaya karar verir.  Bu amaçla bir kişiyi işçi kılığında fabrikaya sokar. Kişinin görevi sadece genel müdürü takip etmektir. Gözlemlerine devam eden kişi bir süre sonra rapor vermek amacıyla şirket sahibinin yanına gelir:
-Efendim, bu adamın bir şey yaptığı yok. Sabah gelip şöyle bir fabrikayı geziyor, ardından yerine gelip kahvesini yudumlarken gazete okuyor. Gün boyunca sadece birkaç defa kapısı çalınıyor, gelip gideni de yok. Yani akşama kadar keyif yapıyor. Bence bu para bu çalışmayan adama çok, onun yerine daha az maaşla daha çok çalışan başka bir genel müdür alabilirsiniz.
Bu kişinin de etkisiyle kızan şirket sahibi genel müdürü işten çıkarır. İşten ayrılan genel müdürün ayrıldığı dönemde firma oldukça iyi durumdadır. Giden genel müdürün yerine gerçekten daha az maaşla başka bir genel müdür alınır. Ancak işler beklenildiği gibi gitmemektedir. Bu değişikliği takip eden dönemde mali tablolarda bir duraklama görülmektedir. Şirket sahibi aynı kişiyi durumu tekrar kontrol etmesi için görevlendirir. Bir süre sonra bu kişi gelir.

Raporu şöyledir:
-Efendim yeni genel müdür gerçekten çok çalışıyor. Sabah geliyor akşam geç saatlere kadar hiç durmuyor. Masasının üzerinde evrak yığınları, gidenler-gelenler hiç eksik olmuyor. Odasının önü belediye durağı gibi.
Şirket sahibi bu durumun geçici olduğunu, bir geçiş dönemi yaşadıklarını düşünerek durumu önemsemez. Ancak yılın bitimiyle ortaya çıkan tablo acı gerçeği ortaya çıkarır. Şirket zarar etmeye başlamıştır. Firmada yanlış giden bir şeyler vardır. Durumun ehemmiyetini anlayan patron soluğu şirkette alır. Bu sefer kılığını değiştirerek kendisi gözlemci rolünü üstlenir. Gerçekten yeni genel müdür çok çalışmaktadır. Çalışmaktan saçları dağılan, yüzü çöken genel müdürün kapısında bekleyen kişiler eksik olmamaktadır. Bu kişilerin yüzünden de stres ve gerginlik okunmaktadır. Sonunda bir ustabaşına yaklaşan şirket sahibi onunla konuşmayı dener. Zaten dertli olan bu kişi hemen konuşmaya başlar.
Çok sıkıntılıdır:
-Her gün böyleyiz. Genel müdür her şeye kendisi karar vermek istiyor. Onun onayını almadan bir şey yapamıyoruz. Bu nedenle tıkanıp kalıyoruz, üretim yapamıyoruz. İşin içinden çıkamaz olduk. Eski genel müdürümüz böyle değildi. Herkesin yetki ve sorumluluğunu belirlemişti. Her kişi kendi sorumluluk alanında gerektiği durumlarda insiyatif kullanır, sorunları büyümeden hemen çözerdi. Çok sıkıştığımız ve bizi aşan durumlarda ancak ona gelirdik ve bilirdik ki o gerekeni yapacak ve yolumuzu açacaktır.
Şirket sahibi yaptığı hatanın büyüklüğünü anlar. İlk işi eski genel müdürünü geri çağırmak olur. Eski genel müdür işi kabul eder; ancak 2 kat daha fazla maaş ödenmesi şartıyla ! ”
Bu hikayede ki temel vurgu etkili delegasyondur. İlgili yönetici üzerinde taşıdığı yetkileri doğru kişilere paylaştırarak hem kendini olması gerektiği pozisyona taşımış, hem de sistemin daha dinamik ve çabuk karar verip hızla uygulayan bir yapıya geçmesine neden olmuştur. Tabii burada önemle vurgulanması gereken nokta yetkilerin delegasyonla devredildiğidir, sorumlulukların değil.

Sorumluluk her zaman delegasyonu yapan kişiye yani yöneticiye aittir. Bu devredilemez.

Hoşcakalın..

Beşir TAYFUR

Paylaş

D’ler, perakendenin notaları gibi belki de; doğru ürün, doğru, doğru zaman, doğru fiyat, doğru miktar, doğru personel, doğru lokasyon.

“Kuruluş yeri seçimi eş seçimine benzer. İkisini de bir kez seçtikten sonra terk etmek çok zordur.”  (Anonim)                          

Çeşitlemeleri bir o kadar çok olan D’ler… Ancak bir o kadar derin ve zor bir konu olabilir bu lokasyon konusu. Gerçi tüm doğrulara uzanan yollar her geçen gün daha da karmaşıklaşıp zor olmakla birlikte, bu yolları avucunun içi gibi bilenlerin sayısı da artıyor gün gün.

Her yönden esen delişmen rüzgara inat, perakende doğru kaptanların elinde her geçen gün gelişen teknolojiyi içeren gemileriyle limanlara ulaşıp durur. Batma, batırılma, kıyıya vurma da yaşanır elbet. Zaman zaman da batan geminin malları oluverir bazıları. Çoğunluk feryat sesleri martıların çığlıklarına benzer, belli belirsiz kaybolurlarken…

Her neyse, biz doğru bir limana kapağı atalım ve sokakları adımlayalım.

Niş örnekler hariç tutulursa, Sürdürülebilir Rekabet Avantajı (SRA) sağlayabilmenin önemli koşullarından biri yer seçimidir. Bu bağlamda SRA seçkinin içinde geliştirilen tekniklerde kendisini göstermesine rağmen, yanlış yer seçimi bu çabaları yokuşa süren bir süreçtir. 
Günümüzde yer seçimi denince akla gelen önemli kriterleri hatırlayacak olursak;
1) Yerin seçimi
2) Bölgenin seçimi
3) Demografik analiz
4) Trafiğin incelenmesi
5) Trafik yaratan etmenlerin belirlenmesi
6) Bölgeyi tanıma
7) Engelleri tanımlama
8) Pazar analizi
9) Rakip veya rakiplerin analizi
10) Satışların tahmin edilmesi

Yukarıdaki maddelerin bazılarını kısaca açacak olursak, demografik analizlere baktığımızda ilk olarak akla gelen Devlet İstatistik Enstitüsü’nün (DİE) yayınladığı illere göre olan bilgiler elde edilebilir. Hane sayısı, yaş, cinsiyet, meslek, araç sahipliği vb. Ancak bu istatistiki bilgiler daha detaylı müşteri ve potansiyel müşteri analizleri ile desteklenmelidir. 
Örneğin;
· Kimler alır?
· Nasıl alırlar?
· Ne alırlar?
· Ne zaman alırlar?
· Nereden alırlar?
· Ne kadar ve ne sıklıkta alırlar?
· Bölgedeki nüfus yoğunluğu ne?
· Oturanların sosyoekonomik seviyeleri ne?

Bu konuyla ilgili bir sözü anımsatmadan geçemeyeceğim. “Tüketiciler istatistiklerdir. Müşteriler ise insandır.” Stanley Marcus

Eğer özellikle büyük ölçekli bir yatırım yapılıyorsa (hipermarket, alışveriş merkezi gibi) trafik daha fazla önem kazanacaktır. Bir üst geçit veya bir kavşak değişimi çok önemli avantajlar getirebildiği gibi bir o kadar da riskli dezavantajlar getirebileceği gerçeği unutulmamalı!

Diğer değişken veya risk içerebilen madde ise rakipler ve rekabet. Perakende savaşları artık yakın mesafeden olmakta ve her geçen gün daha da zorlu cereyan etmekte! Kişisel olarak bunun artacağını öngörüyorum. Sanırım yalnız olduğum bir görüş değil bu. Ortalama mağaza ziyaret sayısı 3’ten 5’e çıktığında rekabet gene yükseldi ve yükselecek de. Çoğu lokasyon artık bir çok lokasyonla komşulaştırıldı. Benzer teknolojik yatırımlar, paralel fiyatlar, yakınlık gibi etkenler ziyaret yerlerini ve sayılarını fazlalaştırdı. Zorlu bir süreç ve zorlu bir dönemeç bu, deneyimli ve güçlü perakendecileri bile sarsabilir, zorlayabilir! 

Bunların dışında, gelişebilecek bölgeler ve rakiplerin gelebileceği alanlar da düşünülmeli, bu konuda geleceği bilinen bir rakip varsa da yaratabileceği etki dikkate alınmalı. Ayrıca yakın çevredeki işletmelerin durumuna bir göz atarken, kapanan işletmelerin neden kapandığının bilgisi dahi önemli olmakta.

Sonuçta ortaya çıkan üç bölge; çekirdek alan, ikincil alan ve üçüncül alan ortaya elle tutulabilir seçenekler çıkarmış olmalı. Çekirdek alan mağaza müşterilerinin yüzde 60-65’ini oluşturan coğrafi bölgedir. Bu alan, mağazaya 10 dakika veya 5 ila 10 kilometrelik bir mesafedir. İkincil alan satışların yüzde 20’sini oluşturur ve 15-20 dakika ile en az 10 ila 15 kilometre ortalamasındadır. Üçüncül alan ise daha çok sürekli olmayan müşterileri kapsadığı kabul edildiğinde uzayan mesafelere karşın azalan müşteri sayısını da barındırmakta.  

Bu kriterlerin bazılarının zaman ve/veya para harcamayı gerektirebildiği bir gerçek. Ancak bu harcamaların ve harcanan zamanın değeri işletmede kaybedilen yatırım bütçesi kadar çok olmayacağı bilinen bir gerçek. Bölgede yaşayan insanları istatistikler olarak görmenin dışında, mutlaka yaşam biçimleri açısından da görmek ve incelemek önemli! Bu çalışma veya incelemede araç kullanımın dışında yaya olarak da bu hava solunmalı. Başarılı lokasyon bazen bir buluşma noktası bazen de bir otobüs veya minibüste durak adı olarak yer alabilir. Bir çekim merkezi haline gelebilir, uğruna trafikte beklenir, park yerleri aranır. Bazen de yapısal güzelliğine rağmen cazibesini yitirir, herkes orayı bilir ama kimse gitmek istemez. 

Çünkü perakendede hepimizin bildiği kontrol edilebilir etkenler ve kontrol edilemez etkenler vardır. Kısaca hatırlatmakta yarar görüyorum bu etmenleri:

Kontrol Edilebilir Etkenler:
· Yer
· Mağaza yapısı, atmosferi
· Ürün ve kategori yönetimi
· Fiyatlar, promosyonlar
· Merchandising
· Mağaza yönetim biçimleri vb.
· 
Kontrol Edilemez Etkenler:
· Tüketici
· Rekabet
· Ekonomik şartlar, krizler
· Yasal düzenlemeler
· Moda vb.

Tüm bu çalışmalar ve çabalar ciro ve verimlilik için… Prestiji ve pazar payını da unutmamak gerekir. Başarılı ciro tahminleri ve bu tahminlerin belirli bir standarda oturması başarıyı getirecek. Tersi ise beraberinde artan sorunlar getireceğinden bu maddenin tutması ve tutturulması çok önemli! Kontrol edilebilir ve edilemez etkilerine rağmen öyle, öyle de olacak. Yukarıda yazdığım veya yazamadığım birçok unsur başarı ile baş başa kalabilir! Ancak analiz edilemeyecek bir iki hususa değinerek bitirmek istiyorum yazımı; alınan kararlar ve yapılan çalışmalardaki durumu hissetmek ve şans…

Paylaş