Bu yazı, bir panelde soru cevap şeklinde gerçekleşmiştir. Ses kayıtlarının metine dökülmesi sonucu oluşturulmuştur.

İyi okumalar

SORU 1) Yusuf Bey, İstanbul Cevahir gibi dev bir alışveriş merkezinin pazarlaması size emanet, bu panelde ayrıca ev sahibi de olarak bizlere neler anlatacaksınız?

Benden AVM yönetiminin olmazsa olmazlarından etkinlik yönetimi konusunda panelist olmam istendiğinde, açıkçası biraz endişelendim çünkü bu panelde sektörün önde gelen profesyonellerine etkinliklerin “ana prensipleri”nden bahsedecektim!

Bu tereciye tere satmak gibi bir şey,

Ama en azından kendimce doğru bildiklerimi sizlere paylaşayım. Böylelikle bir gözden geçirmiş olalım.

Bahsedeceklerim aslında hepimizin bildiği fakat hiç birimizin unutmaması gereken prensipler.

Hazır günün ilk oturumunun konuşmacılarından biri olarak alışveriş merkezlerinin yeni misyonundan konuyu açayım:

Alışveriş Merkezleri artık sadece bir ticaret merkezi değil, bir yaşam merkezi!. Her ne kadar fazlası gerekli mi değil mi tartışmaları yapılsa da benzerleri oldukça arttı ve artmaya devam ediyor. Bu gelişmelerden büyük keyif alıyoruz.

Ticari güçleri bir yana, “sosyal ve kültürel amaçlı tesis” rolü çok yakıştı AVM’lere.

İmza günleri, sergiler, söyleşiler, konserler, defileler, yarışmalar, çekilişler düzenlemek bir gelenek halini aldı.

İnsanların duygularına hitap etmek, satın alma kararlarını etkilemek için elimizden gelen her şeyi yapıyoruz.

Etkinlikler AVM’ler içindeki sirkülasyonu arttırıyor. Durağanlıktan kurtarıyor. Perakende için bir ateşleyici güç oluyor.

Neden son dönemde etkinliklerin dozu arttı, eskiden sadece AVM’de bulunan markalara yer veren ilanlara rastlarken şimdilerde neden etkinlikler tanıtılıyor?

Bunun gibi sorular akla gelmiyor değil.

Bana göre rekabetin artması ve güçlenmesi müşterilerin beklentilerini de arttırdı.

Aslında bu durumu şöyle anlatabilirim.

Nasıl tatlı suda balık avlamak daha kolay ve az yorucuysa, aynı oranda açık denizde bir ton balığı tekneye çekmek de bir o kadar zor ve çok çaba gerektirir.

Eğer büyük balığı yakalamak istiyorsanız kullandığınız teknenizden, özenle hazırladığınız olta takımınıza kadar her türlü mücadeleye hazır olmalısınız.

Aslında bizim işimiz bu avdan da zor!. Denizde avlanırken her balık için özel bir yem takmak zorunda değilsiniz oltanın ucuna

Oysa bir AVM için etkinlik planlarken tek bir reçete çıkarmak mümkün değil.

SORU 2) Son olarak tek bir reçete çıkartmak mümkün değil dediniz bu konuyu biraz açar mısınız?

Son dönemde yeni yeni avmlerle birlikte sektör çok genişledi her “özel” günde hemen hemen birbirini taklit eden etkinlikleri görür duruma geldik.

Örneğin;

23 Nisan Etkinliği için yapılanlar – Çocuklara yüz boyama, masal okuma, tahta bacak şov, palyaço ve sosis balon…

Kurban Bayramı Etkinlikleri  - Çocuklara yüz boyama, masal okuma, tahta bacak şov, palyaço ve sosis balon….

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı Gösterileri – Çocuklara yüz boyama, palyaço, sosis balon

Gibi….

Lütfen sizlere gelen ajansların önerilerini şöyle bir düşünün. Çok heyecan verici bir etkinlik ajansıyım diye gelenler bir dönem sonra az önce bahsettiğim etkinlik listesini önünüze koymaya başlayabiliyor.

Neyse ki biz onlardan biri ile çalışmıyoruz!:)

SORU3) Peki o zaman bu aktiviteleri kim nasıl hazırlayacak?

AVM aktivitelerini o AVM’yi çok iyi tanıyan kişiler tasarlamalıdır.  AVM’nin genel müşteri profilini çok iyi analiz etmiş, hangi saatlerde, hangi mağazalar için AVM’yi ziyaret eden, hangi kitlelerin bulunduğunu bilen; müşterinin genel beğenisini tespit etmiş profesyoneller “etkin” etkinlikleri aynı bir terzi hassasiyetinde hazırlayabilirler.

Yaratıcı olan ve diğerlerinden farklılaşan etkinlikler, genel beğeniyi üzerinde topluyor.

Tabi böylelikle etkinliğin başarısını bir nevi ölçmeyi sağlayan basın dönüşleri de bu sayede artabiliyor. Artık bir etkinliğin basında “son derece doğal” yollardan yer alabilmesi için terzi titizliğinde hazırlanılmış olması da yetmeyebiliyor.

Etkinliğe doyan basınımız, bir AVM etkinliğini haber olarak basabilmek için onun tek kelimeyle “özel”, gerçekten haber değeri taşıyan bir etkinlik olmasını istiyor.

Tamam diyelim ki, kılı kırk yararak bir etkinlik tasarladık. Unutmayın sizin o aktiviteye ne kadar önem verdiğinizin, müşterinin gözünde bir değeri yok! Onun genel beğeni havuzunda bir noktayı yakalamanız şart. Dolayısıyla ziyaretçilerin sıkılması, bunalması gibi durumlarla karşılaşmak çok doğal. Bu bizlerde hayal kırıklığı yaratmamalıdır.

Ziyaretçi, yaşanan sirkülasyon sayesinde kendi zamanını kendi belirliyor. İstediği aktiviteye katılıyor, istediği sürede kalıyor, istediğinde de ayrılıp gidiyor.

Zamanı iyi değerlendirmek, programı doğru detaylandırmak ve tekrarlardan kaçınmak, algıda seçicilik oluşturmak açısından önemli.

Son olarak da iletişimini en etkin şekilde kurgulamak! Duyurusunu doğru yerde ve doğru zamanda ve cazibe yaratacak, dikkat çekecek bir görsel ve sözel içerik geliştirerek yapmak şart.

Değişik aktivitelerle AVM profilini oluşturan bütün grupların dikkatini çekmek mümkün.

SORU 4) Şimdi size bence çok önemli olan bir soru soracağım, etkinliklerin “ana hedefleri” neler olmalıdır?

Bir etkinliğin AVM cephesinde dört ana hedefi olmalıdır.

1) Etkinlik öncelikle AVM’ye giriş sayılarını etkilemelidir. Duyanları kesinlikle bu etkinliği görmek için AVM’ye çekmelidir

2) Etkinlik mutlaka direkt ya da endirekt müşteriyi alışveriş yapmaya tetiklemeli, bu şekilde perakendecilerimize fayda katılımını sağlamalıdır.

3) Etkinlik,  AVM’ye giren ziyaretçilerin içeride kalma sürelerini uzatmalıdır. Bir müşteri orada olmaktan dolayı keyif almalı, iyi ve uzun vakit geçirmelidir.

4) Bir etkinlik iyi bir PR yaratmalı ve basında yer alan haberleriyle AVM’yi gündemde tutmayı başarmalıdır.

Bazı yan hedefleri de olsa güzel olur hani.. müşteri database’i toplamak gibi

Son olarak,  bence iyi bir etkinliğin başarısını, etkinliğin içeriği kadar o etkinliğe ayrılan bütçe de belirler. Burada çok para harcamaktan bahsetmiyorum etkinliğin ihtiyacı olan bütçeyi ayırmaktan bahsediyorum. Bazen öyle bir etkinlik yapıyorsunuz, harika süper bir etkinlik fakat bütçenin tamamı etkinliğin kurgusu ve yapılanması için harcandığı için hiç duyurum yapamamışsınız… neye yaradı?

Erkeklerin çok iyi anlayacağı bir tabirle söylemek gerekirse. “ AZ YAKAN; ÇOK İYİ KAÇAN” terimi biz pazarlama yöneticilerinden beklentileri anlatmak için ideal kelimelerdir.

SORU 5) Bize anlatacağınız bazı tecrübeler vardır muhakkak?

Evet, Ben burada başarı hikayeleri anlatmak yerini sizinle bir iki eğlenceli tecrübeyi paylaşmak istiyorum… başarılarımızı zaten AVM’nin durumu anlatıyor ben biraz farklı bir açıdan tecrübeler yansıtmak istiyorum.

Bazen kendimizi emanet ettiğimiz reklam ve PR ajansları lokal reçeteler yazmak yerine dünyaca kabul görmüş etkinlikleri AVM’lere taşımayı uygun görüyorlar. Oysa bazen sizi o kadar komik duruma düşürebiliyor ki bu reçeteler…

Az önce de belirttiğim gibi, bir etkinliği sadece, o AVM’yi gerçekten çok iyi tanıyanlar organize etmelidir. Dünyaca kabul gören bir çözüm sizin sorunuzun cevabı olmayabilir.

Cevahir’de düzenlediğimiz ilk Anneler Günü Etkinliğini unutamıyorum. “Eski” bir ajansımızın önerisiyle o gün “hamile bayanlara” –onlar da anne sonuçta- ücretsiz yoga seansları düzenledik. Maksat geleceğin annelerine hem sağlıklı önerilerde bulunmak, onları bilinçlendirmek avm’nin verdiği önemi göstermek onları bu özel zamanda AVM’ye çekebilmekti, geldiklerinde de herhalde biraz alışveriş yaparlardı.

bütün etkinlik yapma ana hedeflerini yerine getiriyor gibi görünüyor değil mi?”

Koca günün sonunda etkinliğimize tek bir hamile bayan katıldı!. Ajansımızın önerdiği  çok ünlü Yogi’miz –yoga öğretmeni- de sanırım sıkıntıdan patlamıştı.. Düşünsenize kim koskoca bir AVM’nin ortak alanında, herkesin gözü önünde, üstelik de hamileyken yoga yapmak ister ki?

İkinci tecrübe ise, Geçtiğimiz nisan ayına ait, AVM’de düzenlenen İtalya Ayı etkinliklerimiz genel olarak çok başarılı geçti. O ay İstanbul Cevahir neredeyse küçük bir İtalya’ya dönüştü. Hemen hemen herkes bu ülkenin kültürüyle buluştuğu için mutluydu. İtalya’dan üç gün boyunca gösteri yapmaları için Toskana Bayrak Dansçılarını bile AVM’ye taşıdık.

(Tabii ki ücretsiz )

İşte ne olduysa o zaman oldu ve Dans gösterilerinin ilk gününde hepimizin ders alması gereken bir hatayı gerçekleştirdik.

Dans gösterileri, inanılmaz bir kalabalığın ana platform etrafında toplanmasını sağladı. Programa göre Dans gösterileri içeride başlayacak, ve ana kapının dışında devam edecek ardından tekrar başladığı noktada final gerçekleşecekti.

Tabi küçük bir detayı gözden kaçırdık..

İçeride Toplanan tüm kalabalık, başlayan gösteriler danslar ve müzik eşliğinde AVM’nin dışına doğru ilerlemeye başladı. Ve doğal olarak toplanan kalabalık da bu bando topluluğu ile birlikte dışarıya çıktı.

Neyse ki Cevahir’den bahsediyoruz…. Hatanın telafi edilmesi çok uzun sürmedi.

Ardındaki seanslarda ise bu hatayı hemen bir tecrübeye dönüştürdük gösteriler dışarıda başladı ve içeride bitti. Benzer kalabalıkları bando ile birlikte içeriye çektik…

SORU 6) Son olarak söylemek istediğiniz bir şeyler var mı?

Tabi, Avmler bir marka olmaktan ziyade satış misyonu dorukta olan ve sabah 10 aksam 10 365 gün yasayan organizmalar / destinasyonlar.

Etkinlikler ise avm nin ayrılmaz olmazsa olmaz adeta bir eğlence dekoru.

O avmye ister şans eseri, ister planlı gelmiş olan her kişi neredeyse her zaman 1 etkinlikle karşılaşmak durumunda.

Artık etkinlik varsa “a ne iyi bak bir etkinlik var” denmiyor da  “Himm burada bakalım ne etkinlik varmış” deniyor.

Eskidendi bu Pazar ailece bir boğaza yemeğe gidelim, oradan da çocuklarımızla parka gidelim, sonra da bir akraba ziyaretinde gün bitirelim.

Artık Pazar programı “haydi bu Pazar bizim oğlanı X Avm deki kiddyland’e götürelim, oradan Y Avm de Z restoranda yemek yiyelim, oradan da B Avm’deki sinemaya gidelim arada gittiğimiz Avmlerde de market alışverişini, uzun zamandır almak istediğimiz kitaplara bakalım, alalım vb…

Son 10 yıl içinde tüketici boş zamanı değerlendirme yönündeki yaşam biçimi alışkanlıkları içine eklenen ve en yüksek rating yapan 2 şeyden 1 tanesi Avm’li yaşam. (Diğeri de zannediyorum ki TV’de dizi çılgınlığı )

Bu Avm’li yaşam kavramında, büyük Avm’lerin yanı sıra neredeyse mahallemizin  Avm’si tadında hızla açılan yeni orta ve küçük Avm’leri de düşünürsek olay bambaşka bir boyut kazanmış durumda.

Bu nedenle, bu bakış açısıyla Avmlerde hayatın içinden ve gerçekten insana dokunan ancak farklı ve bahsettiğim temel ilkeleri barındıran etkinlikler geliştirildikçe her zaman Avmlerin lehine sonuçlar alınacaktır diye düşünüyorum.

Çok iddialı ve agresif bir soru sorduğumun farkındayım. İnsanlık moda tarihi eminim buna benzer pek çok akıma ev sahipliği yapmıştır ve yapacaktır da. Ancak ilk kez bir akım beni inanılmaz düzeyde rahatsız etti. Tamam tamam kabul ediyorum, moda akımları kimi zaman çirkin diye tanımladığımız giysileri bile popülerleştirebiliyor. Öyle ki moda olmasa pek çoğumuzun gardrobunda yer ayırmayı düşünmeyeceği bir çok parça ikona dönüşüyor. Lütfen kendi kendinize bir sorun! Şu “ucubik” botları bundan 5 sene önce sizin önünüze koysalar. “Ay sen benle dalga geçiyorsun galiba? Bu daha bitmemiş, bitir de getir!” denirdi. Oysa şimdi, hergün binlerce hatun, bayıla bayıla giymek için “duyduğumda dudağımı uçuklatan” fiyatları bu botlara vermek için kuyruk oluşturabiliyor. Hatta bu iştah kabartan pazar çirkinlik abidesi botların taklitlerini de pazara sürmüş durumda.

Ekşi Sözlük’te UGG botları için ‘Kadın denen zarif, asil canlının kendini daha çirkin göstermek için giydiği moda rezaleti’ deniliyor. Bu görüşe kesinlikle katılıyorum ama katılmayanlar da var tabii. İşin ilginç tarafı ise UGG’nin yaratıcıları da benimle aynı görüşü paylaşıyor olmalılar ki, botların adının İngilizce’de çirkin anlamına gelen UGLY’den geldiğini söylüyorlar.

Kullananlara göre UGG’yi bu kadar popüler yapan görüntüsü değil rahatlığı…

Her türlü kıyafetin altına giyinen bu botlar düz tabanı, yuvarlak burnunun yanı sıra ayakları yazın serin, kışın sıcak tuttuğu için popüler. Yalana bakın! İçi miflonlu bir bot yazın nasıl serin tutabilir bir ayağı? Maksat popülarite efsanesinin ekmeğine bir kat daha yağ sürmek değil mi?  Satın alanlar nasıl olsa yaza kadar sıkılır bunu giymeye, o zamana kadar da elbet bir başka saçmalık icat ederiz!.

Tarihi 1930’lara kadar uzanan UGG botları Avustralyalı balıkçıların ayaklarını ısıtmak için yapılmış…

Botların manyaklık seviyesinde satışı ise, Amerikalı ünlü televizyon programcısı Oprah Winfrey’in UGG’leri promote ederek ‘verilebilecek ve alınabilecek en iyi hediye’ diye parlatmasıyla başlıyor. O programdan sonra Amerika’da bu “ kind of idiot” botları o kadar popüler oldu ki Cameron Diaz, Kate Moss, Paris Hilton, Jennifer Aniston, Sienna Miller ve Sarah Jessica Parker gibi ünlü isimlerde bu botlardan nasibini aldı. Sonra satışlar bir nükleer füzyon yakıtı gibi zincirleme reaksiyonla patladı.

Bu botu bayıla bayıla giyen veya almayı düşünen sizlere sesleniyorum! Ne olur kendi kendinize bir sorun. Tamamlanmamış gibi duran ve hiçbir estetik görünümü olmayan bu botları giymeyi gerçekten istiyor musunuz? Yoksa herkesin ayağında gördüğünüz için mi giyiyorsunuz? Subnominal mesajlar mı alıyorsunuz? “O ses size bunu mutlaka almalısın, o çok güzel, yumuşacık ve sıcacık. Bak senin dışında herkes giyiyor, hadi durma sen de al!” mesajları mı veriyor? Kişiliğinizin silindiğini, “karar verme” mekanizmasında ağırlığınızın kalmadığını hissediyor musunuz? O zaman korkmayın koyun sürüsünün bir parçasısınız, endişelenecek bir şey yok. Zaten o koyunun bir parçasını da ayağınıza giyiyorsunuz!

Not: Aşağıdaki yazı İngiliz BN Magazine için yazıldığından yabancılara Türkiye’yi anlatan bir dil kullanılmıştır.

Türkiye’de bulunan 200’den fazla AVM’nin 77 adeti İstanbul’dadır, her ne kadar her 1000 kişi başına (per capita) kiralanabilir (gla) alan ortalamasında Ankara Avrupa seviyesini yakalamış, İstanbul onun çok gerisinde kalmış olsa da, bu İstanbul’un ticaret hacmi göz önüne alındığında yapılacak olan yatırımlarla belli bir sürede dengeleneceği açıktır. İstanbul gerçek anlamda Türkiye’nin ticaret ve sanayi kalbidir. Ülkeye yön veren tüm kararlar başkent Ankara’dan çıkıyor olsa da aslında İstanbul ekonomi çevreleri bu gücün tek sahibidir.

2008 sonunda başlayıp 2009’da derinlemesine yaşanan global kriz, dünya ekonomi sahnesinin önemli rollerinden birine sahip Türkiye’yi de derinden etkiledi. Ancak krizler konusunda çok tecrübeli olan ülke ekonomistlerinin zamanında yapmış olduğu bankacılık reformları sayesinde Türkiye tüm dünyada inanılmaz bir yıkım meydana getiren krizi “yaralı ama yaşıyor” şekilde atlatmayı başardı. Ekonomik daralma ve krizin yarattığı işsizlik, tüketici güven endeksini 2008 yılının kasım ayında %68,8* oranına çekerek görebileceği zemini görmesini sağladı. Ama sevindirici olan tüketici güven endeksinin 2009 mart ayı itibari ile son 15 ayın en yüksek değerine %83,3’e yükselmiştir. Bunda hükümetin, 2009 mart ayında açıkladığı vergi teşvik paketi büyük rol oynadı.
*TUİK verileri.
Güçlü indirim kampanyaları ile birleştirilmiş vergi teşvik paketi, perakende satış cirolarını büyük ölçüde korumuştur. Ekonominin çarkı yeniden dönmeye başladı.
Hal böyle olunca da ilk yazımızda belirttiğimiz Türk girişimciler için 2008’de fark edilen yeni yatırım alanı fırsatı “Specialty Leasing” tekrar gündemdeki yerini aldı. İlk yazıyı okumayanlar için kısa bir hatırlatma yapmak gerekirse; kurulumu kolay, yatırım oranı nispeten düşük; ROI’si hayli hızlı olan bu “ayak altı” satış noktaları “özellikli ürünler”le mağazalardan ayrışıyor, özellikle gıda, hediyelik eşya ve elektronik ürünler hızla tekstil egemenliğini değiştiriyor.

Bu yazıda biraz rakamlarla konuşacağız.

Kaliteli bir alışveriş merkezinin ortalama kiosk-rmu kira talebi 3500 – 6000 $ arasında değişirken kiosk’un inşa ve kurulumu da 10,000 – 30,000$ arasında değişmektedir.

Bunun üzerine ilk mal alım, şirket kurulum ve diğer giderleri de yaklaşık 5,000 – 7,000$ arası olacağını hesap edersek toplamda ortalama 40,000$’lık bir initial yatırımdan söz ediyoruz.
Peki bu yatırımın geri dönüşü nasıl olacak? Aylık sabit gider kalemleri nedir? Bu konulara da değinerek ROI’nin süresini de ortaya koymuş olacağız.

Aylık gider kalemlerinin şüphesiz iki ana başlığı var birincisi kira ikincisi de personel maaşları. Averajın üzerinde bir satış noktası için 3 personel çalışacağı düşünüldüğünde kira + personel + mal + genel giderler dediğimizde ortalama 10,000 – 15,000$ arasında bir aylık gider öngörülüyor…
Aylık geliri hesaplamak elbette pek çok değişkene bağlı. Alışveriş merkezinin gördüğü rağbet, ziyaretçi sayısı ve profili, kioskun avm içerisindeki konumu, satılan ürünlerin gördüğü ilgi ve en önemlisi satılan ürünün kar marjı, karlılığı saptamanın anahtar öğeleridir. Karlılığınızı arttıran diğer önemli bir faktör olan PR’dan bahsetmiyorum bile bu yazıda rakamlardan bahsedeceğiz dedik öyle değil mi?

Ortalamanın üzerinde bir avmde, iyi bir yerleşim noktasında kar marjı 1’e 2 ve üzeri (ideali 1’e 4’tür) ürünlerin satıldığı bir kiosk’un ortalama ciro beklentisi 17,000 – 30,000 $ arasındadır..
Bu da gösteriyor ki ROI bir seneden de kısa bir süre olarak çıkıyor ki yatırımcılar için çok cazip bir süre.
Bir önceki yazımızda da bahsettiğimiz gibi, perakende de geleceğin cazip yatırımını KIOSKlar oluşturuyor. Türkiye “kiosk” a isim vermiş bir ülke olarak pek çok konuda olduğu gibi bu konuda da ideal bir ev sahibi…

Kim bilir belki de bu konuda üçüncü bir yazıda da Türkiye’de başarılı olmuş kiosk konseptlerinin hangileri İngiltere’de de uygulanabilir, kaça mal olur, ithalat şartları nelerdir konularına değinebiliriz.

Son dönemde reklamlardan çok rahatsızım.

Neden bu kadar çirkinleştiler? Neden bu kadar agresif ve rahatsız ediciler?

Agresif reklam fikriyle bizleri ilk buluşturan REGAL olmuştu. Hani bir sorgu polisi gibi sorular soran ajan kılıklı kahramanımız, yanlış cevap veren müşteriye öyle bir tokat aşkediyordu ki, görmeseniz bile sesi sizi rahatsız ediyordu. Ama hoşunuza da gidiyordu. Aslında yapmak istediğiniz ama yapamadığınız şeyleri de simgeliyordu o tokat. Sonra yasaklandı. Üzüldüm.

Şimdi üzülmeye devam ediyorum çünkü o tokattan çok daha ağırı her gün suratımıza iniyor ama farkında değiliz. Aksine örneğini oluşturan ilk reklamdaki gibi suçlu da değiliz. Sadece insan olduğumuz için rahatsızız.

Hayal için biriktirmek deniyor reklamlarda. “Hayaliniz için bir şeyler yapıyor musunuz?” diye soruyor dış ses her gün…

Aklı başında mantıklı insanlar böyle davranır, hayalleri için bir yerlere birtakım paralar koyarlar harcamazlar diyorlar…

Böylece “söz konusu insanlar” günün birinde, aynı reklamda da görülen bir otelin, sıkıntılı lobisinde, aynı kendileri gibi düşünen sıkıcı insanlarla seyahat etsinler diye yapıyorlar bunu.

Hiçbiri kendi dilinde konuşmayan otel hizmetlileri onlara karşılığını peşinen aldıkları gülümsemeleri versinler diye.

Peki ya onlardan olamayacaksan… Ya zaten yapayalnızsan, tek başına hiç kimsesiz, ailesiz, ıssız?

Neredeyse yalnızlıktan ağlamak üzere olan? O zaman neyin hayalini kuracaksın o yaşlar için? İhtiyarlığı nasıl olur gençliği kimselere benzemeyen insanların? Ya kenara üç beş koyamıyorsam ne olacak benim sonum? Aynı reklamda gördüğüm gibi mi olacak? Hayatım o kadının elindeki bir balon gibi patlayıp gidecek mi? Hayat böyle mi? Yahu hayat, gerçekten bu kadar basit denklemlerle açıklanabilir mi?

Yaşadıklarımız, her birimiz için binlerce bilinmeyenli çok değişkenli denklemler değil mi?

Bir korku imparatorluğunda yaşayan bireylere dönüşmedik mi? Domuz giribinden korkuyoruz, Kredi kartının borcunu ödeyememekten, işsiz kalmaktan, başarılı olamamaktan, yaşlanmaktan, geç kalmaktan, erken varmaktan, gülmekten, ağlamaktan, karanlıktan, aydınlıktan, gök gürültüsünden, gülümseyen insanlardan. Aklınıza gelen veya gelmeyen pek çok şeyden korkuyoruz. Şimdi bir de emekli olup o seyahatlere gidememekten korkuyoruz.
‘Yerçekimsiz’ yüzüyoruz zamanda, tek başına.

Hayal ediyoruz. Ötesi için bir takım geziler, boş zamanlar kuruyoruz kafamızda. Şuraya gideceğimizi, bir gün mutlaka o ülkeyi göreceğimizi, şöyle bir hayat kompozisyonu içinde bulunacağımızı. Ama hiçbirimiz hayal etmiyoruz o kompozisyon içinde ne hissedeceğimizi. İhtiyarlamış kalbini planlamıyor insan, tuhaf bir biçimde o kalbin bir gün daha uysal, daha uyumlu olacağını zannederek mi acaba? Zaman insanı ne güzel törpülüyor. Nerelerden nerelere ulaşıyoruz. Aldığımız her nefeste bir mesaj var aslında.

Şimdi Ramiz var hayatımızda bir de yeğen…

Hızla geçip gidiyor günler…

Neler olacak ben bilemem, sen bilemezsin o bilemez. AVIVASA mı bilir?

Tamam mı yeğen?

Sabah metroda işe gelirken bu ilanla karşılaştım. Türkiye’nin en büyük AVM’sine nasıl ulaşılması gerektiğini anlatan bir ilan.

Şimdi beraber birlikte okuyalım!.

*Taksim’den Finükülerle Kabataş’a gidilir.

*Kabataş – Zeytinburnu hattına binilir.

*Yusufpaşa Durağından, Aksaray – Havaalanı hattına geçilir

* Forum İstanbul Kocatepe durağında inilir…

Tamam da neden? Neden bu zahmete gireyim? Alışveriş için mi? Taksim, Şişli, Levent zaten alışveriş konusunda yeterince doyurucu.

İnanılmaz seçenekler zahmetsizce elinizin altında.

Tiyatro, sinema, eğlence için mi? Onu da zannetmiyorum. Yine hedef olarak seçilen bölge bu şehrin sosyalleşme konusunda da merkezini oluşturuyor.

Reklamları günlerce süren ve merak uyandırmayı başaran fakat büyük bir ihtimalle yurt dışında örneklerini görenler için büyük bir hayal kırıklığı yaratacak olan akvaryum için mi? Hiç zannetmiyorum!

Kişi başına 25TL giriş biletine ihtiyaç duyan akvaryum, orta ölçekli bir aile için 100TL demek ki; bu zaten o ailenin aylık bakliyat ihtiyacı demek.

Alışveriş merkezi kültürü çok eski olsa da yaşam merkezi kültürü son dönemlerde hayatımıza giren bir kavram.

Türk tüketicisi, modern alışveriş merkezi kavramıyla ilk kez 1988 yılında İstanbul’da, Ataköy’de açılan Galleria ile tanıştı. Aradan geçen 20 yılı aşkın zamanda ise büyük yol kat edildi. Yeni yatırımlar birbirini izledi. 2002 yılı ve sonrasında ise AVM yatırımları büyük ivme kazandı.

Bugüne kadar yapılan 30 milyar dolarlık AVM yatırımı da tabloyu açıkça ortaya koyuyor. Yapılan yatırım sonucunda 220 AVM hayata geçti. Toplam kiralanabilir alan 5 milyon metrekareye ulaştı. 250 ulusal marka bu alanlarda tüketiciyle buluştu.

Aslında her konuda olduğu gibi bu konuda da plansız, programsız hareket etmek gibi bir geleneği bozmadık. Bir sokağa, bir mahalleye nasıl iki tane hastane, iki tane karakol yapılamazsa bir bölgeye de aynı ürün gamına sahip iki tane AVM açılamaz. Ama ne yazık ki bu dozu çoktan aştık. Fakat bu konuda endişelenmek de doğru değil. Mutlaka denge kurulacak, eleme gerçekleşecek ve gerçek projeler hayatta kalacaktır.

Kişi başına düşen kiralanabilir metre kare hesaplamasında Avrupa’nın çok gerisindeyiz. Ancak kişi başına düşen gelir konusunda da çok gerisindeyiz. Kiralanabilir alan konusunda ekonomik gelişmemize paralel bir gelişim yakalayamazsak, kapanan AVM sayısı, açılanları geçecek.

Forum İstanbul 175.000metrekare kiralanabilir alanıyla Hem Avrupa’nın hem İstanbul’un en büyük AVM’si olduğunu gururla duyurdu. Akılcı bir yönetimle yolu açık olsun. İşi gerçekten çok zor, çünkü lokasyon, ürün gamı ve fiyat çeşitliliği bu işin ABC’si…

Konum itibariyle kime ve kimlere hitap edecek, kaliteli ziyaretçiyi kendisine çekebilecek mi? Yoksa pahalı bir PERPA mı olacak.

Yazımı çok katı bulabilirsiniz. Hatta orada IKEA var. Sadece oraya gelenler bile bu AVM için yeterli olacaktır diyeceksiniz. Hayır! IKEA’nın kendine özel bir müşteri topluluğu var. Eğer açılan AVM’nin boyutu bu kadar büyük olmasaydı üzerindeki sorumluluk da o derece büyük olmak zorunda kalmazdı.

Şimdi bize düşen izlemek ve görmek…

Her şey Forum İstanbul’un üzerinden açılış Aurora’sı dağıldıktan sonra belli olacak. Doğru kiralama taktikleri uygun metrekare fiyatları ve geniş ürün gamı Forum İstanbul’un ayaklarını sapasağlam yere bastıracaktır.

Not: Aşağıdaki yazı İngiliz BN Magazine için yazıldığından yabancılara Türkiye’yi anlatan bir dil kullanılmıştır.

İstanbul konumu gereği iki dev kıtayı birbirine bağlıyor. Osmanlı İmparatoluğunun Başkenti, dünyanın en uzun ticaret yolu ipek yolunun, hem başlangıcı hem sonu olarak kabul edilir.

Kısacası Pek çok medeniyete başkentlik yapmış Osmanlı’nın bu muhteşem başkenti aslında insanlık tarihinin ilk AVM’si olarak kabul edilen Grand Bazaar’a da ev sahipliği yapıyor.
Osmanlı Mimarisinde çok önemli bir yere sahip olan Camii’ler, bedestenleri yani ticarethaneleriyle birlikte inşa edilirdi. Hayatın neredeyse tümü bu bölgelerde geçerdi. İnsanları bir araya getiren, tanıştıran, ayıran, kutlayan ve kucaklayan tüm birliktelikler bedestenlerde gerçekleşir, adeta toplumun damarlarına kan pompalayan birer kalp gibi hizmet ederlerdi.
Günümüzde, bedestenlerin yerini AVM’ler almaya başladı. Bu cümle tek başına yanlış anlamlara gelebilir. Her AVM bir yaşam merkezi ne yazık ki değildir. Ve aslında sayıları her geçen gün artan AVM’lerin tutunabilmesini sağlayan en önemli kriterlerden biri de bu AVM’lerin ne kadar yaşam merkezi olarak anıldığıyla doğru orantılıdır.

Ticaret demek rekabet demektir. Kalitede, fiyatta, hizmette ve farklılıkta yaratacağınız değişim sizin rekabet gücünüze doğrudan etki eder.
Alışveriş merkezlerinin Grand Bazaar’dan günümüze yaşadığı değişim, her alanda kendini gösteriyor. İyi planlanmamış, iyi projelendirilememiş girişimler, AVM’lerin kiralanabilir alanların sirkülasyon yaşamasına sebep oluyor. Ne kadar az mağaza işlerinin iyi gitmemesi sonucu AVM’yi terk edip giderse, bu AVM’yi kiralayan yönetimin başarısıdır. Çünkü AVM yönetiminin bir diğer görevi ise hangi projenin başarılı olup olmayacağını sezmesidir.

Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de Alışveriş kültürü değişiyor.
Artık “sıra dışı” ve “orijinal” girişimler başarılı olabiliyor. Alışveriş merkezlerindeki görkemli mağazalara alışan müşteriler, minik ve sevimli standlara, otomatlara ilgi gösteriyor…
Türkiye’nin yeni parlayan yıldızı, “corner”, “büfe”, “otomat” gibi uygulamalar olmaya başladı. Ancak elbette bunların buluşsal nitelik taşıması ve yenilik olarak sunulması şart.

Geniş kalabalıkları çeken devasa alışveriş merkezlerinde “food court” adı verilen “yiyecek içecek katları” mobil uygulamalarla zenginleştirilmeye başlandı bile.
Büyük alışveriş merkezlerinin en popüler işi soslu mısır satıcılığı ile çikulata büfeleridir. Bunlar harika yatırımlardır. Çünkü insanlar yürürken, vitrin seyrederken bir şeyleri tüketmeye alışıklar. Sadece birkaç metre karelik alanlarda faaliyet gösteren bu sempatik işyerleri, Türkiye’de alışveriş merkezlerinin vazgeçilmezleri arasına girmeyi başardı. Küçük yiyecek içecek kioskları açılırken AVM’lerin özellikle dikkat etmesi gereken konunun şu olduğunu düşünüyorum. Satılan malzemeler mutlaka atıştırmalık şeyler olmalı ve foodcourt’da devasa kiralar vererek mekan sahibi olan dükkanların sattığı ürünlerle örtüşmemeli, doyurucu olmamalıdır.

Kiosk’un kökeni de aslında Türkçe’dir. Tahtadan yapılmış ev anlamına gelen Kiosk, birbirinden güzel Türk Evlerine verilen isimdir. Tüm dünyanın yeni gözdesi kiosk’larla yepyeni anlamıyla Türk insanı tanıştı ve sevdi. Şimdi pırıl pırıl genç yatırımcılar hangi parlak fikirle, nasıl müşteriye ulaşabilirler onun araştırması içindeler. Çok yakın zamanda Türkiye’den çıkan parlak bir fikri, Japonya’da bir AVM’nin standında satış yaparken görebileceğiz…

Japonya’da hayatın her anında yer alan otomatların Türk inansının günlük hayatında nasıl bir yere sahip olacağını açıkcası kimse bilemez. Makinaları çok sevmeyen, insan ilişkilerine önem veren Türkler otomatlarla tanışmaya başladılar. En klasik yiyecek içecek satan atıştırmalık otomatlardan tutun da, tek metal paralarla çalışan masaj koltuklarına kadar pek çok makine AVM’leri doldurmaya başladı. Otomatlara karşı olan inanc ne zaman değişirse, otomat çeşitliliği de buna paralel olarak değişecektir. Şimdilik Türk girişimcisi işinin başında olmayı seviyor. Müşterisinin gözünün içine bakmayı tercih ediyor.

Asmerkez’in As’ı Fahir Bey’den keyifli bir sektör analizi…

Durgunluk, işsizlik, terör, siyasi seçim, sigara yasağı derken, nasıl da geçiverdi krizle dolu şu iki koca yıl…

Ekonomik durgunluğun etkilerini perakende sektöründe iyiden iyiye hissettiğimiz uzun bir dönemi geride bıraktık. Yürünmüş yollar, olumsuz koşulların tamamen sona erdiğini göstermiyor elbette. Yine de “Her kriz bitmeye mahkumdur” diye düşünüp, -tükenen her günü, krizden çıkış tünelinde atılmış bir adım kabul ederek- umut saçıyoruz etrafımıza…

Ekonomik durgunluğun bana göre ikinci yıldönümünde, sektöre biraz mizah penceresinden bakıp, ironik bir değerlendirme yapmak istedim. Buyurun… Bakalım, bana ne kadar hak vereceksiniz?

Biraz nostalji hiç fena olmaz
Yıl: 2006. Perakende sektöründe yüzlerin güldüğü, morallerin yüksek olduğu, yeni alışveriş merkezlerinin tüketiciyle buluştuğu, sektörel sohbetlerin kahkahalarla bölündüğü günler…

Perakendecinin durumu: Cirolardan fazlasıyla memnun. Kârlılığı tepe noktada. Yeni açılacak AVM’lerin peşinde koşuyor. Kiralama danışmanlarının kapısını aşındırıyor…
Yatırımcıdan en iyi mağazayı “koparmak” için hatırı sayılır devlet adamlarını, bürokratları devreye sokuyor. Rakipleri atlatmak için türlü oyunlar oynuyor. Abartılı kira fiyatlarını ise görmezden geliyor…

Şöyle replikler geçiyor aralarında,

Kiralama Yöneticisi (KY): Valla abi, öyle diyorsun ama kimler talip o AVM’ye bir bilsen…

Meşhur Perakendeci (MP): Tamam be kardeşim, neyse kirası fazlasını veririz. Adam memleketin en güzel yerine AVM kondurmuş, dışında mı kalalım?

KY: İş, kirayla bitmiyor ki… Neredeyse yarısı kadar genel gideri var.

MP: Fark etmez… Genel gideri olacak tabii. Onca güvenlik görevlisi, temizlik personeli, ısıtma, soğutma, aydınlatma… Bunlar bedava değil. O paralar az bile…

KY: Reklam-organizasyon hizmetleri için de ciddi bir bedel istiyorlar.

MP: Güzel kardeşim, isteyecekler tabii. Araba veriyor, ev veriyor, reklam yapıyor. Kimin için? Bizim için…

KY: 6 aylık kirayı peşin ödüyorsun, unutma…

MP: Adam o kadar yatırım yapmış, 6 ay peşinat çok mu?!

KY: Bir de depozitosu var, hatırlatırım…

MP: Verdim gitti!

KY: Tamam o zaman… Gerçi Feyzullah Abi bu işe çok bozulacak ama ne yapalım, mağaza senin artık.

MP: Her AVM’nin en güzel mağazasına o girecek değil ya… Sen ver hesap numaranı, ben yatırayım kaporanı. Ne olur ne olmaz…

Kriz fani, dostluk baki

Yıl: 2009. Ekonomik krizin herkesi canından bezdirdiği, morallerin bozulduğu, kimsenin yüzünün gülmediği, AVM sayısının yine de çoğaldığı, iyi yönetilemeyen AVM’lerin kiracı kaybettiği günler…

Perakendecinin durumu: Ciroları düşük. Kârlılığı ayaklar altında. Verimsiz mağazalarını kapatıyor. AVM yönetimleri ve kiralama danışmanları peşinden koşuyor. İpler onun elinde artık. İstediği koşulları kabul ettiriyor. Hatta biraz da abartıyor!

Şöyle replikler geçiyor aralarında,

Kiralama Yöneticisi (KY): Abi, insaf! Bu kadar da olmaz!

Meşhur Perakendeci (MP): Valla sen bilirsin, güzel kardeşim. İki aydır peşimden koşan sensin.

KY: Yok abi, ben böyle bir projeden mahrum kalma istedim, ondan… Adam, memleketin en güzel yerine AVM konduruyor!

MP: Sağol, eksik olma ama onlardan çok var artık. İşine gelirse…

KY: Tamam da “1 yıl kira vermem” ne demek?!

MP: 1 yıl kira vermem, git vereni bul, demek! Varsa tabii!

KY: Zaten ciro kirası veriyorsun…

MP: Tamam işte, çok adil. Ne kadar kazanırsam, o kadar veriyorum.

KY: Peki, genel gider?

MP: Verdik ya!

KY: O ödediğin, haftalık maliyeti karşılamaz!

MP: Karşılar, karşılar, biraz tasarruf yapsınlar. Ne o, saray mı işletiyorlar?

KY: Ya reklam-organizasyon gideri?

MP: Pes yani, reklam parasını da mı ben ödeyeceğim? Asıl reklam, benim orada mağaza açmam değil mi? Onlar bana para ödesin! Bak, istiyorsan vazgeç benden, Feyzullah’la bir daha görüş…

KY: Yok abi, dediğin gibi olsun, tamam.

MP: Peki o zaman, hayırlı olsun. Üstleneceğiniz dekorasyon maliyetini, mimarım yarın bildirir sana.

Belki “Biraz abartmışsın”, belki de “Eksik bile yazmışsın” diyeceksiniz. İnkar edemeyeceğimiz bir gerçek var ki, ibre kimin tarafını gösteriyorsa ipler onun elinde. Ve maalesef, ipi eline alan, bunu sonuna kadar kendi çıkarları için kullanıyor. İbrenin bir gün tekrar yön değiştirebileceğini bile bile…

Birbirimize duyduğumuz sevgi, saygı ve anlayışın daim olması, krizlerin ise ancak birlik-beraberlikle aşılabileceği inancının yitirilmemesi dileğiyle…

http://perakende.org/haber.php?hid=1253780002

Kendinizi sakinleştirip gevşetmeniz için uyulması gerekli on adım aşağıda belirtilmektedir.
Bu adımları uygularsanız, işlerinizi yorulup gerginleşmeden ve daha kolay yapabilirsiniz:

1- Dünyayı omuzlarında taşıyacak bir güce sahip olmadığınızı unutmayın. Fazla gergin olmayın. İşleri çok hızlı yapacağım diye tedirgin olup strese girmeyin.

2- İşinizi sevin. İşinizi severseniz, çalışmak sizin için bir eziyet değil, zevk haline gelir.

3- Yapacağınız işleri önceden planlayın ve uygulayın, o planın dışına çıkmayın.

4- Bütün işleri aynı anda yapmaya kalkmayın.

5- Düşünce tarzınızı değiştirin. Bir işin kolay olduğunu düşünürseniz, o işi gerçekten kolayca yapabilir ve artık zor gelmediğini görürsünüz.

6- İşinizi iyi öğrenin ve ustalaşın. “Bilgi güç demektir.”

7- Gevşeme egzersizleri yapın. Böylece hiçbir zaman gergin olmazsınız. Gevşemiş olduğunuz için de sizde bulunan güç rahatlıkla ortaya çıkar ve işinizi yorulmadan yapabilirsiniz.

8- “Bugünün işini yarına bırakmayın.” Devamlı yarına ertelenerek üst üste yığılan işler yorulmanıza ve strese girmenize neden olur. İşinizi aksatmayın, daima zamanında yapın.

9- İşinizle ilgili olarak Allaha dua edin.

10- Devamlı size yardımcı olan bir Allah’ın varlığını unutmayın.

Norman Vincent Peale

Her zaman duyma olasılığınız vardır “Abi süper bir fikrim var!”, “Bu proje bir ilk!”, “… tutuyorsa bu çok daha güzel, benim fikrim daha iyi tutar” vs. vs.. Düşünmekle yapmak arasındaki uçurumu yaşayıp bilmeyenler her zaman muhteşem fikirlerinin nasıl heba olduğunu hatta başkalarının onun fikrini nasıl taklit(!) edip (bu bazen çalıp bazen kopyalayıp şeklinde de ifade edilir) başarıya ulaştıklarını anlatırlar.

Yemekteyiz benim projemdi, Google’dan önce arkadaşlarla biz aynı arama sitesini yapmıştık, Akbil’in benzerini eniştemler yurt dışından getirmişlerdi gibi nice şehir efsanesine muhakkak sohbet arasında şahit olmuşuzdur. Nasıl Acun’un programları tutuyor, nasıl oluyor da yüzlerce – binlerce kafe varken Starbucks aralarından ayrılıyor, neden Google tüm dünyada yerel – uluslar arası rakipleri varken başarılı oluyor?

Fikrin orijinalliğinden mi?

Belki.

Peki fikri ilk onlar mı bulmuştu?

Hayır!

Başlarda bahsi geçen “düşünmekle yapmak arasındaki uçurum”u dolduranlar başarılı oluyor. Peki nasıl doldurulacak bu uçurum?

1) Azim, gayret, himmet, çalışmak..

2) İstişare, fikir teatisi, görüş alışverişi, know-how’a ulaşmak

3) Doğru partner

Farkettiyseniz 3 madde arasında finansal hiç bir öğe yok. Yani bu işler parayla olmaz, sizin paranız bu uçurumda geçmez kısaca

Peki fikrin hiç mi önemi yok?

Bunun cevabını gelecek yazımda örneklerle vermeye çalışacağım…

“Gökçeada’ya mutlaka gitmelisin harika bir yer. Muhteşem bir doğa var. Balığın merkezi, Rum Köyleri birbirinden harika…” sözlerine inanarak eşimle beraber 1 hafta Gökçeada’ya gittik. İki gün sonra arkamıza bile bakmadan bu sürgün adasından kaçtık.

Ben hayatımda bu kadar sıkıldığımı ve açıkcası kandırıldığımı düşünmemiştir. Belki bu düşüncelerimden dolayı beni çok kınayacaksınız ama izlenimlerimi bir bir anlatayım…

* Ada, Ege’nin tatlı su açısından en zengin adalarından biri olmasına rağmen inanılmaz çorak. Sadece adanın ortasında çam ağaçlarına rastlanıyor o da çok sınırlı bir alan. Büyük bir kısmı da zaten askeri bölgenin içersinde yer alıyor. Özellikle kıyı kesimleri öylesine çorak ki, Ankara – İstanbul Karayolu manzarası ile birebir örtüşen sahneler göze çarpıyor.

* Deniz kıyısında hiçbir yerleşim yeri olmayan bir ada Gökçeada, En yakın denize ulaşmak için en az 10km yol kat etmeniz gerekiyor. Bu rakam bazen 30km’yi bile buluyor. Eğer otomobiliniz yoksa orada yaşadığınız hapsedilmişlik duygusu katlayarak artıyor.

* Balığın merkezi olarak adlandırılan Gökçeada’da doğru dürüst balık yiyebileceğiniz kaliteli tek bir balık restoranı bile yok!. Olanlarda  pahalı ve iptidai…

* Mutlaka ziyaret etmelisiniz denilen Rum köyleri bakımsız, özelliksiz ve renksiz. Belki de bunda tam 15 sene aday belediye başkanlığı yapmış ve tek bir çivi çakmamış Belediye Başkanının da payı büyük.

* Köylerde yaşayan “mutsuz” Rumlar, size çok sevimli bakmıyorlar. Siz onlar için yabancısınız, onlar da sizin için yabancı… Sanki mecburmuşuz gibi gidip Madam’ın yerinde dibek kahvesi içiyorsunuz. Yoksa ne kahvenin tadının ne de ortamın bir orjinalitesi yok!.

* Plajlarda içme suyu alabileceğiniz tesis yok! .

* Akşam tüm ada sözleşmiş gibi Kaleköy’de buluşuyor…

Otomobilinizi park edecek yer bulamıyorsunuz. Tamam galiba adada olmanın anlamına şimdi ulaşacağım diye aklınızdan geçirdiğiniz anda büyük bir hayal kırıklığı yaşıyorsunuz çünkü, İki-üç dandik restoran ve çay bahçesinden başka hiçbir şey yok orada…

* Adanın kendine has yarattığı markaları ne yazık ki yok! Gittiğiniz çay bahçesinde ALGIDA’nın dondurması satılıyor. O da hangi çeşitleri kaldıysa. Bayan Efi’nin bademli kurabiyesi ise bildiğimiz  bademli un kurabiyesinin altın fiyatına satılan versiyonu.

*Gökçeada’nın en güzel yanı ne biliyor musunuz? Feribot’a binip Gelibolu’ya dönmesi… Bir kez daha Gökçeada’ya gider miyim bilmiyorum ama hayal kırıklığının etkilerinin yok olması için en az 10 yıla ihtiyacım var. Belki bu arada orada bir şeyler değişir…